Polskie pamiątki w Győr
Dnia 3-4 czerwca 2006 r . Stowarzyszenie Kulturalne Przyjaźni Polsko – Węgierskiej z Békéscsaby zorganizowało dla uczniów szkoły polskiej i członków organizacji, wycieczkę edukacyjno – badawczą do Gyõr. Temat wycieczki: „ Polskie pamiątki w Gyõr” był kontynuacją rozpoczętego już w 2003 r. programu „Sladami polskimi na ziemi węgierskiej”. W realizacji programu pomogło Polskie Stowarzyszenie Kulturalne im Sobieskiego z Gyõr w osobie prezesa pani Lidii Bende i Anny Németh, która przez dwa dni była dla nas przewodniczką po mieście.
Zwiedzanie polskich pamiątek rozpoczęliśmy od Cmentarza na osiedlu Újvaros, gdzie znajduje się 46 grobów polskich żołnierzy z okresu II. wojny światowej. . Groby z polskimi nazwiskami, znajdują się obok siebie, są uporządkowane, ogrodzone niskim parkanem i wszystkie oznaczone biało-czerwoną barwą. Przy Pomniku Nieznanego Zołnierza złożyliśmy wiązankę kwiatów i zapaliliśmy znicz. Następnie udaliśmy się przed stojący nieopodal cmentarza budynek – dawny szpital wojskowy, w którym przebywali ranni polscy żołnierze – obecnie budynek firmy Bábolna, na którego ścianie widnieje dwujęzyczna tablica upamiętniająca powyższy fakt.
W poszukiwaniu dalszych śladów polskich udaliśmy się na Plac Bema, pod Pomnik Polsko-Węgierskiej Przyjaźni, uroczyście otworzony wiosną tego roku. Pomnik przedstawia dwa dęby rosnące obok siebie, mające połączone korony drzew i korzenie. Symbol pomnika wyrażają słowa polskiego działacza rewolucyjnego Stanisława Worcella: „ Węgry i Polska to dwa wiekuiste dęby, każdy z nich wystrzelił pniem osobnym i odrębnym, ale ich korzenie szeroko rozłożone pod powierzchnią ziemi i splątały się i rozrastały niewidocznie. Stąd byt i czerstwość jednego jest drugiemu warunkiem życia i zdrowia.”
Uczniowie z Békéscsaby tutaj również złożyli pamiątkowe kwiaty i stanęli do pamiątkowego zdjęcia. Na Placu Bema odszukaliśmy jeszcze tablicę pamiątkową Bema i Pomnik Polskiego Nieznanego Zołnierza, wybudowany w 1971 r. przez mieszkañców Gyõr.
Następnie udaliśmy się do centrum miasta, gdzie na Placu Baross znajduje się siedziba Polskiego Samorządu Mniejszościowego w Gyõr. Tutaj spotkaliśmy się z członkami Polskiego Stowarzyszenia im. Sobieskiego, którzy w gościnnej atmosferze ukazali działalność swej organizacji, opowiadając o problemach i osiągniętych rezultatach. Nastąpiła wymiana doświadczeñ….Obejrzeliśmy znajdującą się w pomieszczeniu samorządu wystawę o polsko – węgierskich stosunkach historycznych, biblioteczkę polską i rysunki dzieci uczęszczających do szkoły polskiej. W siedzibie był obecny pan Wawrzyniec Marek Rak – poeta, który zabawiał nas swoimi fraszkami. Na pamiątkę spotkania podarował naszemu stowarzyszeniu książkę: „ Romans z fraszkami”. Spotkanie z Polonią z Gyõr zakoñczyło się wspólnym śpiewaniem….
Następnego dnia w drugi dzieñ Zielonych Swiątek Anna poprowadziła nas w kierunku bazyliki, gdzie zbierały się tłumy wiernych. Na ścianie frontowej przy wejściu do świątyni znajduje się tablica upamiętniająca dnia 7 września 1996 r. pobyt w świątyni polskiego papieża Jana Pawła II. W nawie bocznej bazyliki, w miejscu w którym się modlił papież, wyryte zostały słowa jego modlitwy, tam też zapaliliśmy pamiątkowy znicz……
Spacerując po mieście odszukaliśmy starą kamiennicę, w której w 1683 r. zatrzymał się na parę dni król polski Jan Sobieski. O fakcie tym głosi umieszczona na ścianie domu marmurowa tablica, pod którą wykonaliśmy pamiątkowe zdjęcie.
Było miłą niespodzianką dla nas, że w Gyõr znajduje się tak dużo polskich pamiątek i że mieszkañcy miasta tak dużą wagę przywiązują do pozostawienia śladów po wspólnej polsko – węgierskiej historii, aktywnie pielęgnując i utrwalając trwającą od wieków przyjaźñ między obu narodami.
Korzystając z okazji pragnę gorąco podziękować Polonii węgierskiej z Gyõr za gościnę i pomoc w realizacji programu.
Małgorzata Leszkó